Toespraak Frans Poot nav overlijden Paul, oud-fractievoorzitter

vrijdag 6 augustus 2010

Paul,

Toen ik Paul ongeveer 20 jaar geleden leerde kennen was hij fractievoorzitter van D66 in deze gemeente. Ik was direct onder de indruk van zijn verbale vaardigheden in het politieke debat. Paul kon scherp analyseren en aan de hand daarvan een helder D66 standpunt neerzetten. Toen ik vlak daarna zelf politiek actief werd, was Paul mijn inspiratiebron. Van hem heb ik de politieke ethiek geleerd van de volgorde der belangen; ik noem ze: het algemeen, het partij en het persoonlijk belang.”En altijd in die volgorde”, zei hij dan.

Het is nog steeds actueel.

Vaak, als ik nu in een debat over de ruimtelijke ordening namens D66 het woord voer, denk ik aan Paul. Van hem ken ik de uitdrukking: “onze rijkdom zit ‘m niet in het geld, maar in de ruimte die we bezitten”. Ook nog steeds een actueel onderwerp. Gisteren fietste ik door de gemeente en keek ineens door een andere bril naar de omgeving. U weet misschien dat de gemeente nu bezig is met een structuurvisie. U weet misschien niet dat Paul daar al in 1994 voor gepleit heeft.

Maar er was meer wat ik in Paul bewonderde. Hij was een lopende encyclopedie over van alles en nog wat. Geschiedenis, muziek, natuur, bouwstijlen en natuurlijk vooral biologie, Paul was overal in thuis; zelfs in de productie van jams. Omdat wij vaak dezelfde interesses hadden, voelde het als een oudere, wijze broer.

Bij zijn afscheidspeech aan de VU noemde hij zichzelf gekscherend een geleerde. En dat was hij ook. Maar buiten die geleerdheid beschikte Paul ook over een gezond gevoel voor fatsoen. Hij kon welgemeend boos worden in zaken van onrecht en onredelijkheid. Ik heb hem meermalen horen zeggen: “dit deugt niet”.

Naast zijn helderheid, scherpte en verbaal vermogen, had Paul gelukkig ook een lelijke eigenschap. Hij kon er niet goed tegen als hij niet begrepen werd; vooral niet als het slimme mensen waren. Eens hoorde ik hem tegen een mederaadslid zeggen: “ik zal het nog eens herhalen, en dan in een lagere versnelling. Dan kunt u het ook begrijpen”.

Hoe dan ook, zijn woord was zijn kracht. En hoe triest is het dan als je getroffen wordt door een serie herseninfarcten en daardoor afatisch wordt? Het is bijna een levenslange eenzame opsluiting. Gevangen in je eigen woorden, of eigenlijk in de onmacht daartoe. Zo moet Paul dit onvermogen ervaren hebben. Het verdriet, maar ook de boosheid er om kwamen van heel diep.

Katrien, ik heb diepe bewondering voor jou hoe jij Paul in deze tijd hebt bijgestaan. Jij was immers vaak de eerste die zijn boosheid te verduren kreeg. Jij hebt in zekere zin ook gedeeld in zijn gevangenschap. Ook jouw leven stond op zijn kop. Maar de liefde, het geduld en de onbaatzuchtigheid die ik van jou gezien heb, waren prachtige beelden. Door jouw creativiteit waren er weer gelukkige momenten in jullie tuin. Daar kon Paul zich toch weer wat vrijer voelen.

Naast alle ellende die jullie doormaakten was er nog iets anders dat mij aan Paul opviel. Hij is altijd een man van de rede, het verstand geweest. In zijn laatste levensjaren kwamen verstand en gevoel bij hem meer in evenwicht. Paul werd zachter. Er waren kleine momenten van tederheid die ik voorheen niet bij hem gezien had. Katrien, wellicht maakt deze herinnering het verlies wat dragelijker.

Ik heb Paul enkele maanden mogen begeleiden in het verbeteren van zijn fysieke belastbaarheid. Het was een mooie fase, waar wij beiden van genoten. Vooral als er een meetbare vooruitgang was, kon hij daar intens van genieten. Paul bleef toch een man van de feiten. Door mijn jarenlange omgang met Paul als gesprekspartner, politiek en privé, begreep ik zijn lichaamstaal maar al te goed. Daardoor waren wij in staat te communiceren. Het was een zegen.

Enkele maanden geleden was er een plotselinge achteruitgang in zijn conditie. Wij merkten het beiden. En al snel bleek dat Paul weer getroffen was door een infarct. Daarna ging het bergafwaarts.

Gelukkig heb ik jullie vlak voor mijn vakantie op het mij zo vertrouwde plekje in jullie tuin gesproken. Wat hebben we gelachen toen Paul met veel gebaar kon duidelijk maken dat hij een scharrelei bedoelde.

Het bericht van zijn overlijden kreeg ik op mijn vakantie adres in Frankrijk. Ik ben ’s avonds toch nog naar het dorpsfeest gegaan, een jaarlijks festijn. Toen de plaatselijke zanger het lied “j’ai crié, j’ai pleuré” zong, gaf dat precies mijn gemoedstoestand weer. Ik heb de zanger gevraagd het nog een keer te zingen omdat ik een goede vriend verloren had. Daarna heb ik gedanst. Gedanst uit boosheid en verdriet, maar ook uit opluchting. Ja, ook opluchting, want Paul is vrij. Bevrijd uit de ketenen van zijn onmacht.